|
همایش جامعه شناسی دین" در تالار ابن خلدون دانشکده علوم اجتماعی تهران
دنباله مطلب درادامه...
چهارشنبه 7 خرداد، همایشی تحت عنوان "جامعه شناسی دین" در تالار ابن خلدون دانشکده ی علوم اجتماعی تهران از طرف "هسته ی علمی برنامه ریزی" برگزار شد. این همایش که با شرکت دکتر توسلی، استاد جامعه شناسی، عضو هییت علمی و مدیر گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران، دکتر سارا شریعتی استاد دانشگاه تهران، دکتر محدثی استاد واحد مرکز دانشگاه آزاد برگزار میشد، ابتدا سارا شریعتی سخنرانی خود را تحت عنوان " جامعه شناسی مدرنیته ی دینی، پرسش از حافظه و پرسش از خیال" آغاز کرد. در آغاز صحبتش سارا شریعتی ضمن اشاره به اینکه این سخنرانی در ادامه ی بحث وی در دانشگاه تربیت معلم تحت عنوان " جامعه شناسی دین، همچون حافظه و خیال" است، گفت: تردید اولیه ی من در انتخاب دین به عنوان گرایشم در جامعه شناسی، همواره سه چیز بود: نخست آنکه دین مفهومی تازه و بکر نیست در نتیجه حرفم هیچگاه تازگی نخواهد داشت. دوم اینکه دین مفهومی خنثی نیست در نتیجه کارم مشکل ساز خواهد بود. سوم اینکه دین مفهومی مشخص نیست در نتیجه تشخیص آنچه که دینی ست و آنچه که غیر دینی ست در جامعه ی مدرن سخت خواهد بود. با این وصف از هم اغاز در کار دین باید " احتیاط" میکردم. در خارج برای اینکه به عنوان یک متدین جانبدار معرفی نشوم و اعتبار تحقیق علمی ام زیر سوال نرود و در ایران بالعکس برای اینکه به عنوان یک بیدین غرض دار معرفی نشوم...و این البته نه مشکل من که اساسا مشکل جامعه شناسی دین است و اصولا کار کردن بر روی دین یک چالش مدام است. چالش عینی با افکار عموم و چالش وجودی با اندیشه ی ماورا.
در توضیح عنوان صحبتش سارا شریعتی گفت: معمولا چنین تصور ميرود كه همانطور كه از دهه هاي پيش، نظرياتي چون، دمكراسي ديني، روشنفكري ديني، ... طرح شد، اين بار هم سخن از نظريه اي به نام مدرنيته ديني ست. مدرنيته اي نه در برابر كه سازگار با دين و حتي با صبغه اي ديني. در حالیکه در پرداختن به اين موضوع، مراد من طرح ”مدرنيته ی ديني“ نه به عنوان يك نظريه، بلكه معرفي شاخه اي از جامعه شناسي امر ديني ست كه موضوع مطالعه خود را ”محصولات سمبوليك و مذهبی مدرنيته“ قرار داده است. مدرنیته ای که ناتواني هاي خود را در سه عرصه ی نیاز به معني، پي ريزي يك آئين اجتماعي و بنیادگذاشتن یک اخلاق مدني آشكار كرد و در نتیجه به شکل پارادکسیکالی مولد نوعی دینداری شد. سارا شریعتی با معرفی دو رویکرد به دین، اشاره کرد که دین همچون حافظه و خیال، کارکرد خود را در تمدن اگنوستیک غرب و در جوامع مدرن از دست داده است. جوامع مدرن، جوامع بحران حافظه و جوامع خلا اتوپی هستند و این شرایط، پرسشهای جدیدی را در برابر این دو رویکرد قرار میدهد: پرسش از جامعه شناسی دین همچون حافظه اینست: حافظه ها ایا وفادارند؟ آیا گزینشی نیستند؟ آیا مدام ساخته نمی شوند؟ آیا مثلا حافظه ی برنده ها و بازنده ها، حاکمین و محکومین یکی ست؟ و از طرف دیگر به گفته ی ریکور، حافظه ی بسیار و انباشته نیز، ما را زندانی گذشته و میراثمان نخواهد کرد؟ در این وضعیت کارکرد دین همچون حافظه چگونه خواهد بود؟ رویکرد دیگر به کارکرد دین همچون امید و اتوپی نیز، همواره در برابر این سه پرسش است. اولین پرسش در خصوص تحقق آرمان است. اتوپی اگر تحقق یابد آیا به کابوس واقعیت تبدیل نخواهد شد؟ دومین پرسش از نسبت آرمان و واقعیت است. دورکیم مینویسد: آرمان در خدمت واقعیت نیست، بلکه در خدمت خویش است. بنابراین آنچه برای واقعیت سودمند است نمی تواند همچون معیاری در خدمت آرمان قرار گیرد. و سوم پرسش از مسئولیت در برابر واقعیت و حال. آیا آینده بافی وآ رمان گرایی با منطق واقعگرایی، مسئولیت پذیری و مشارکت در تضاد نیست؟ این سوال ژوناس در کتابش تحت عنوان اصل مسئویت است که در واکنش به کتاب بلوخ منتشر کرد.
سارا شریعتی اضافه کرد: این بحث را اگر ما از فیلترهای ملی و تاریخی خود بگذرانیم، متوجه میشویم که در جامعه ی ما حافظه ها زنده اند و در اینجا دین کارکرد حافظه ی خود را به یک روایت ایفا میکند، اما کارکرد خود را به عنوان امید، و به قول گرامشی، به عنوان بزرگترین اتوپی ایفا نمیکند. چرا که خیال، اتوپی، امید، در تحقق خود متوقف میشود، متصلب میشود و انجماد ایجاد میکند. اگر ما دین را با واقعیت یکی کنیم، هرگونه چشم انداز امیدی را می بندیم. اگر تنها کارکرد مشروعیت بخش برایش قائل شویم، دین دیگر دین امید نیست. در جمعبندی بحث خود، ضمن اشاره به این پرسشهای جدید، سارا شریعتی گفت: برای حل تنش انسان جدید میان حافظه و خیال، میان رویاهای دور و آتی اش و واقعیت موجود، بزرگراه نجاتبخشی وجود ندارد. امروزه یکی از چهره ی شاخص مدرنیته ی دینی را چهره ی "زائر" میدانند و این تیپ جدید، نشانگر سرگردانی انسان عصر حاضر در تنش میان این دو منطق است. چهره ی زائر، چهره ی انسانیست که در جستجوست. در این زیارت، هم سفر هست، هم دیدار هست، هم تجدید خاطره، هم امیدی به آینده و همچنین انقطاعی با واقعیت روزمره. چهره ی جدید دیندار، چهره ی سلمان است. انسانی که از شهری به شهری و از حرمی به حرم دیگر به جستجوی حقیقت میرود.
بس از سخنان سارا شریعتی، دکتر محدثی صحبت خود را تحت عنوان "ایران درآیینه ی امام حسین" آغاز کرد. وی با اشاره به تحول تصویر امام حسین در آیین عاشورا گفت: قبل از دهه ی چهل پیوند ما با امام حسین، اسطوره ای بود و مردم میخواستند با شرکت در مناسک خود را تطهیر کنند. در دهه ی پنجاه با شریعتی امام حسین به رهبر عدالت طلبی تبدیل شد. وی سپس به نقد اندیشه ی دکتر شریعتی برداخت و اشاره کرد که شریعتی میخواست امام حسین را به چگوارا تبدیل کند و تحت تاثیر مکاتب مختلف، فلسفه ای از تاریخ ساخت که با تاریخ واقعی یکی نبود و انسان را در صحنه ی حق و باطل جامعه تعریف میکرد که یا باید حسینی باشد و یا یزیدی. یا حسینی باشد و یا زینبی. محدثی در ادامه ی بحث خود و با تکیه به نمونه های عینی ادامه داد: در دهه شصت، همزمان با جنگ،امام حسین برادر رنج معرفی شد و در دهه ی هفتاد با آغاز دوران سازندگی امام حسین تبدیل شد به ضامن و نماد شرع و احکام. از دهه ی هشتاد، مراسم عاشورای امام حسین، به کارناوال تبدیل شده و حتی الفاظ و اصطلاحاتی که در خصوص او بکار میگیرند، جنبه ی عشق و عاشقی دارد تا ایمانی و مذهبی. محدثی در جمعبندی صحبت خود گفت: هر بار امام حسین یک جور معرفی شد و سوال ما اینست که حقیقت امام حسین چیست؟
منبع:http://www.gooya.name/society
| 
